در مذمت سفارشی سازی و تمجید از اصالت اثر

این روزها از بس اسم سریال مرگ تدریجی یک رویا را از آدم های مختلف (از عاشق بگیر تا استاد دانشگاه و روشنفکر و غیر روشنفکر و ...) شنیدم، سعی کردم یک گوشۀ وقتم را هم بگذارم تا دسته گل جدید رسانۀ ملی را از ابتدا نگاه کنم. به نظرم جیرانی برای ساخت اولین سریال تلویزیونی اش واقعا زحمت کشیده و از طرفی نقد های زیاد نوشته شده درباره کارش نشان می دهد که کار به دغدغه های واقعی موجود در بخشی از جامعه پرداخته است و از موضوعی به روز و با اهمیت برخوردار است. اینکه صدا و سیما در دورۀ ضرغامی نگاه خود به درام را تقویت کرده و بطور جدی تری دست به تلاش برای خلق آثار هنرمندانه می زند را اگر کنار بگذاریم و اگر کاری نداشته باشیم به اینکه نفس حضور کارگردان های مطرح در تلویزیون امر پسندیده ای می تواند باشد، بنظرم نکته ی گفتنی دیگری هست که در میان یادداشت های فراوان مطبوعاتی و وبلاگی جایی اشاره ای به آن نشده است و آن مسالۀ «اصالت» اثر است. شما وقتی «مرگ تدریجی یک رویا» را می بینید، بوضوح درمی یابید که نویسنده و کارگردان در بیان برخی مسائل بشدت سطحی برخورد کرده اند و تصویری که ارائه می دهند نسبت دقیقی با واقعیت موجود ندارد. این مساله هم در مورد خانوادۀ مذهبی فیلم (یزدان پناه ها) و هم دربارۀ افراد لاقید و مثلا روشنفکر اثر (ساناز، هلن و ...) دیده می شود. اثر برای نمایاندن واقعیت این افراد و نزدیک شدن به سایر لایه های شخصیتی آنان کاملا موفق نیست و صرفا آن ها را افرادی خوشگذران و علاف نشان داده است که از صبح تا شب مشغول لهو و لعب و رفتن به مسافرت و سونا و جکوزی هستند. با توجه به این که اثر دربارۀ ماهیت سیاسی این افراد نیز – ولو گذرا- صحبت می کند این سئوال پیش می آید که یک چنین گروه علافی چگونه آن حجم از تولید مطلب را در مطبوعات و بازار نشر و فرهنگ ایران بعهده دارند؟ من منکر لاقیدی بخش بزرگی از این دسته از افراد نیستم، اما خلاصه کردن همۀ آنها به این یک وجه را هم ساده کردن بیش از اندازۀ صورت مساله و مضر به حال مخاطب می دانم. همانطور که خلاصه کردن افراد مذهبی اثر به چادر و جانماز هم خیانت به حقیقت موجود خواهد بود. سئوال این هست که چرا معمولا آثار تولیدی در سینما و تلویزیون بسادگی از پس کارکردهای غربگرایانۀ خود برمی آیند اما وقتی کار به نقد اندیشه های فمینیستی و لیبرالیستی می کشد کمیت اکثر آثار می لنگد؟ (مثلا چرا این اثر به این نمی پردازد که کدام اندیشه به این شکل منجر به بروز رفتارهای غیراخلاقی در ساناز شده است و با ارائۀ یک سیر تطور منطقی و باورپذیر از خوبی ها به سمت رذایل اخلاقی، روند رسیدن او به این نقطه را بیان نمی کند؟) چرا معمولا آثار تولیدی تلویزیون نگاهی سطحی و غیرواقعی به مذهب و خانواده های مذهبی دارند؟ (البته عین همین اتفاق در حوزۀ سینمای دفاع مقدس هم بشکل تاسف باری در حال وقوع است.)

بنده اعتقاد دارم، یکی از مواردی که اثر هنری را موثر می کند (صرفنظر از مثبت یا منفی بودن نوع تاثیر)، میزان اصالت آن اثر است. در نتیجه اگر تاثیر خالق یک اثر در شکل گیری آن اثر را در نظر داشته باشیم، اصالت یک اثر ربط مستقیم با اعتقادات سازندۀ آن پیدا می کند. با این مقدمه پاسخ مسئله کمی واضح تر می شود. کارگردان و نویسنده ای که تمام شناخت اش از خانواده های مذهبی را مدیون مشاهداتش در کوچه و خیابان است، قهرا اگر بخواهد آن ها را به تصویر بکشد  و از  مثبت بودن آن ها بگوید با مشکل مواجه خواهد شد. فریدون جیرانی (که حقیقتا دلم می خواهد انگیزه اش از ساخت این اثر را بدانم.) که در سایر آثار سینمایی اش اثری از سنت و دین دیده نمی شود مگر در راستای تقبیح آن ها، (ن.ک. به همسر کتایون ریاحی در شام آخر با بازی آتیلا پسیانی یا محمدرضا فروتن در قرمز که پسر روانی خانواده ای سنتی بود) با چه شناخت عمیقی از مناسبات یک خانوادۀ مسلمان ایرانی، می خواهد بدرستی آنها را به جامعه بشناساند. دقیقا به همین دلیل است که در معرفی افراد مذهبی نمی تواند چندان عمیق شود. صرفنظر از اینکه معمولا اینگونه آثار در نمایش خرده رفتارهای آدم های مذهبی نیز آنگونه که باید باشد موفق نیستند. از سوی دیگر نقد ها به شخصیت های انتلکتوئل فیلم هم واقعی از آب در نمی آیند. چون جیرانی به هر حال خودش متعلق به همان جامعه است و خواهی نخواهی بخش عمده ای از مناسبات شخصی اش و اعتقاداتش در این حیطه تعریف شده است. (این خدای نکرده یک انگ یا بی احترامی نیست. این را با نگاه به آثارش می توان اثبات کرد.) گمان می کنم همۀ این ها به اثر به عنوان یک اثر اصیل لطمه های جدی وارد می کند و بشدت هم اعتقاد دارم یکی از مشکلات موجود در آثار باصطلاح مذهبی تلویزیونی و تا حدی سینمایی ما در قالب همین فقدان اصالت ها قابل بررسی است. البته معلوم است که به هر حال فریدون جیرانی و هر کس دیگری حق دارد آنچه را گمان می کند درست است در چارچوب قوانین به تصویر بکشد. اما عجیب و تاحدی غیرمنصفانه است که همان کسی بیاید به شبهه های موجود در جامعه دربارۀ سنت و مذهب پاسخ دهد که خودش در سایر آثارش این شبهه را ساخته و یا تقویت کرده است. چرا که این کار بواسطۀ دور بودن از اصالت و افتادن به دام سطحی نگری (حاصل از عدم شناخت دقیق موضوعی که قرار است از آن دفاع شود) نه تاثیر کافی و مناسبی در سطح جامعه خواهد داشت و نه اخلاقا کار درستی است.

افتتاح پرس تی وی : میدان تازه ای برای رقابت

دیشب داشتم دنبال چیزی در اینترنت می گشتم که گذارم به سایت شبکه خبرانگلیسی ایران - "پرس تی وی" - افتاد. شنیده بودم که بزودی کار خودش رو شروع می کنه اما دقیقا نمی دونستم کی و خاصه انتظار نداشتم که روی آنتن اش برنامه ای قرار داده باشه. اما توی سایت دیدم یک لینک داره برای تماشای آن لاین برنامه ها. روی لینک کلیک کردم و مردد منتظر شدم تا ببینم که آیا چیزی برای دیدن وجود داره یا نه. ناباور هم بودم که چیزی باشه. اما چند ثانیه بیشتر طول نکشید تا این حس تردید جای خودش رو به یک شوق مضاعف بده. مدیا پلیرم شروع کرد به پخش: "یک موسیقی هیجان انگیز" و البته برای من بسیار هیجان انگیز تر از حالت عادی و" پاندول آرم شبکه"-"با یک پیغام (بزودی) در پایین صفحه" برای همیشه اولین تصاویر از شبکه "پرس تی وی" ایران رو در ذهنم شکل دادند. شبکه ای که قرار هست برای اولین بار مردم غیر عرب زبان و غیر مسلمان رو مخاطب قرار بده و برای اون ها خبر و گزارش و مستند خبری به زبان انگلیسی پخش کنه.

 

 

 چند ماه پیش بود (اواخر دسامبر ۲۰۰۶) که شبکه خبری فرانس ۲۴  با همین رویکرد پخش برنامه های خودش رو به زبان انگلیسی آغاز کرد. یک ماه قبل ترش هم شبکه الجزیره به زبان انگلیسی شروع به پخش برنامه کرد. هنوز هیچ کدوم از این دو شبکه هم روال و سبک خودشون روبه طورکامل پیدا نکردن و در مرحله جذب بیننده به سر می برند. با این حساب ما خیلی هم عقب نیستیم و این هم نکته ای هست که آدم رو امیدوارتر می کنه.

یادم هست زمانی که قرار بود برنامه های فرانس ۲۴ شروع بشه مدیران این شبکه می گفتند می خواهیم با نگاه خاص فرانسوی ها به دنیای سیاست نگاه کنیم. اما با توجه به این که این شبکه با بودجه دولتی اداره می شه به نظر من باید منتظر بود تا روز به روز این نگاه خاص فرانسوی کم رنگ تر بشه و نقطه قوت خودش رو از دست بده. حتی اصلا تعجب نمی کنم اگر ببینم یک روزی در یک تقسیم کار رسانه ای در کنار سی ان ان و فاکس داره کار می کنه. به هر حال رییس امروز دولت فرانسه تمایل خیلی بالقوه ای داره برای نزدیکی به دیدگاه های ایالات متحده و این می تونه تاثیر منفی در کارکرد و خاصیت شبکه خبرانگلیسی فرانسه یا به قول فرانسوی ها "فرانس ون کتخ" داشته باشه.        

     

 

خلاصه اینکه با شروع به کار این شبکه ایران رسما در میدان رقابت وسیعی پا گذاشته که رسانه های بزرگی در اون دارن برای جذب افکار عمومی بیننده ها تلاش می کنند. بر خلاف خیلی ها کمبود امکانات فنی ایران رو در این زمینه نقطه ضعف بزرگی نمی دونم و تجربه های میدانی ام هم بهم می گه محتوای حرف های ما نقطه قوت بزرگی هست که ضعف امکانات فنی رو تا جد زیادی تحت اشعاع قرار می ده. با آدم هایی که من در کشور فرانسه می بینم و با توجه به بحث هایی که تا امروز باهاشون در موارد مختلف داشتم فکر می کنم گفتمان انقلاب اسلامی ایران برای این نوع مخاطب می تونه متفاوت ترین حرف ها رو داشته باشه و خیلی مشتاقم ببینم این شبکه با جمعیت بالقوه مخاطب که برای شنیدن حرفهای جدیدش آماده هست چکار می تونه بکنه.

 

یونانی ها خوبند-ایرانی ها فیل!!!ا

یادمه بچه که بودیم یه چیزایی می گفتیم توی این مایه که دخترا پنیرن/ دست بزنی می میرن و دخترا هم یه چیزایی تو همین مایه ها درباره ما ساخته بودن که مثلا پسرا بادکنک اند و از این حرفها. بدون اغراق فیلم سیصد پیش از این که یک اسطوره سازی تمام عیار باشه بیشتر شبیه فحش های بچه گونه ای بود که توش به جای دخترا و پسرا، یک طرف اسپارتی ها هستند و یک طرف پارس ها. اگر ترجمه تصویرهای نشون داده شده در فیلم رو به کلام برگردونیم یه چیزی می شه توی این مایه ها:

روی ادامه مطلب کلیک کنید.

شهرام "قهرمان توده ها" و قدرت پنهان تلویزیون

پ.ن ۱:

با خودم می گم آخه روز آخر سال همه یک یاد داشتی چیزی می گذارند عید رو به هم تبریک می گن بعد تو نشستی مطلب درباره قدرت  تلویزیون می نویسی؟

به خودم جواب می دم: هیچ کس ندونه تو که می دونی اصلا این که امروز اومدم سراغ اینترنت برای این بود که دو تا برنامه از تلویزیون ایران ببینم یک کمی حس اول سال پیدا بشه که یکدفعه گذارم به سایت الف افتاد و شد این که می بینی....

( روی ادامه مطلب کلیک کنید)

تصاویری از انقلاب به روایت یوتیوب